Dağlık Karabağ Tarihi Meselesi

Bir çoğumuz Dağlık Karabağ Tarihi meselesi hakkında eksik bilgilere sahibiz. Bu mesele hem Azerbaycan ‘ın ve Türkiye’nin kanayan derin bir yarasıdır. Çoğumuz bu meselenin 30 yıllık olduğunu sanarız . Aslında bu sorun  en az 200 yıllık bir meseledir. Afşar Hanedanı Nadir Şah’a kadar dayanmaktadır. Evet değerli okuyucular bu gün ki tarih konumuz Dağlık Karabağ Tarihi meselesidir.  Bu sorunun tarihine geçmeden önce dün Azerbaycan-Ermenistan arasında olan çatışmalarda önemli adımlar atıldı.

Son 200 yıllık meseleye değinmeden önce , Pazartesi günü Karabağ’ın merkezi olan Şuşa’da, 28 yıl sonra Azerbaycan Bayrağı dalgalandı. Şuşa’nın alınması Ermenistan’a ağır bir darbe oldu.  9 Kasım 2020 tarihinde Ermenistan Başbakanı Nikol Peşinyan ‘ın şu açıklamasıyla Ermenistan yenilgiyi kabul etmek zorunda kaldı; “Antlaşmayı imzalamaktan başka çaremiz yoktu. Ermenistan halkı için çok acı bir antlaşma.”  Ermeni başbakanının bu sözleri Dağlık Karabağ Tarihi satırlarına, Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev’i ve Azerbaycan Ordusunu altın harflerle yazmıştır. Azerbaycan ve Türkiye topraklarında sevinç gözyaşları dökülürken, Ermenistan meclisi bir gurup Ermeni tarafından basıldı. Peşinyan muhalifler tarafından “istifa etmeye” davet edildi. Cumhurbaşkanımız Erdoğan‘da  Şuşa şehrinin alınması sebebiyle , tebrik mesajı yayınladı.

Dağlık Karabağ Tarihi Meselesi

Mesele 1732 yılında Safavi iktidarını ele geçiren Nadir Şah’ın, Osmanlı’ya karşı mücadeleye girmesiyle başlar. Nadir Şah Osmanlı’ya bağlı Gürcistan topraklarının bir bölümü alır.  Bu topraklardan biriside Karabağ’dır. Daha sonra 1735’de çıkan, ve 1744’de Tiflis eyaletlerini kaybettiren isyanda , Nadir Şah II. Teymuraz’ın oğlu İrakli’yi Kahet’in Çarı olarak tanıdı. II.Irakli ise 1783 yılında Rusya hakimiyetini tanıyarak toprakları Rusya’ya bıraktı. Dağlık Karabağ Tarihi meselesi de bu tarihten itibaren başlamış oldu.

1700’lü yılların sonunda Rusların eline geçen bölgelerde Ruslar bir üs kurdu. Hedefleri Hazar Denizi’nin tamamını ele geçirmekti. Rus Çarı Birinci Aleksandr, General Sisanov’a ; “Hazar denizinde sadece Rus bayrağı dalgalanmalı!” emrini verdi. I.Aleksandr’ın bu emriyle beraber Dağlık Karabağ Tarihi sorunu yep yeni bir hal almış oldu. 1803 yılında Ruslar Alazan (Alazani) Nehri yakınlarında, Çar-Balaken ordusunu yenerek bu bölgeyi işgal edip yağmaladı. Daha sonra General Sisianov’un hedefi Gence Hanlığı idi. Gence Hanı Cevad Han, Sisianov’un “teslim ol” çağrısını geri çevirerek Ruslarla savaşmaya başladı. 1804 yılında Cevad Han ve oğlu şehit düşünce, Gence Rusların eline geçti.

İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR  Kızılcahamam Çeltikçi Gavur Kalesi

Rusların Himayesine Geçiyor

Azerbaycan topraklarının işgali, gözünü Azerbaycan topraklarına diken İran’ı, Ruslarla karşı karşıya getirdi. İran-Rus savaşı başladı. O sırada 1805 yılında Karabağ Han’ı İbrahim Halil, General Sisianov ile anlaşarak Karabağ’ı Ruslar’ın kontrolüne verdi.  Böylelikle Dağlık Karabağ Tarihi boyunca ilk kez bölge tamamen Ruslar’ın kontrolüne girmiş oldu. Bu antlaşmayla Ruslar; Gence , Karabağ ve Şeki Hanlıklarını kontrol altına aldı.

Sisianov’un Ölümü

Bir çok Hanedanlığı, Rusların kontrolüne alan Sisanov’un sırada ki Hedefi Bakü idi. Sisianov’un ilk saldırısı başarısız oldu. İkinci saldırısında ise Bakü’yü kuşattı. General Sisianov, Bakü Hanı Hüseyin Kulu Han’a “teslim ol” çağrısında bulundu. Hüseyin Kulu Han kabul etmiş gibi görüldü. Antlaşmayı imzalamak için Bakü’ye gelen Sisianov, Hamze Bey tarafıdnan öldürüldü. Dağlık Karabağ Tarihi ‘nde öndemli rol oynayan Sisianov’un ölümü, Rus saldırılarını daha da şiddetlendirdi.

Bir yandan Çarlık Rusya’nın saldırıları, diğer yandan İran’ın saldırıları bitmek bilmiyordu. Aynı zamanda İran- İle Rusya arasında da Azerbaycan toprakları için çatışmalar devam ediyordu. 1804 yılında başlayan Rus-İran savaşları 1813 yılında Rusya’nın zaferi ile sonuçlandı.  Gülistan Antlaşması imzandı . Şeki, Gence, Derbent ve Karabağ hanlıkları başta olmak üzere bir çok Azerbaycan toprağı tamamen Rusların eline geçti. Dağlık Karabağ Tarihi dağa sonra ki yıllarda bambaşka boyutlar kazanacaktır.

Azerbaycan’ı İkiye Bölen Türkmençay Antlaşması

Gülistan antlaşmasıan göre İran, Güney Kafkasya topraklarında hak iddia etmeyecekti. Daha sonra İngiltere ve Fransa ile işbirliği yapan İran, 1826 tarihinde Ruslar’a saldırdı. İlk başlarda savaşı kazanacak gibi olsada, İran savaştan mağlubiyetle ayrıldı. 1 Ekim 1827 yılında Revan ve Nahçıvan Rusya’nın eline geçti. 1828 Ocak ayında Urmiye, 8 Şubat’ta da Erbil Rusların eline geçti. 9-10 Şubat 1828 tarihlerinde ise Türkmençay antlaşması imzalandı. Peki bu antlaşmanın, Dağlık Karabağ Tarihi ile ne alakası vardı?

Türkmençay Antlaşması’nda Azerbaycana ve Azerbaycan halkına asla söz hakkı tanınmamıştır. Sadece 15. maddesinde  Güney Azerbaycan halkının istedikleri taktirde, Rusya’ya göçebilecekleri söylenmiştir. Bu madde aynı zamanda açıkca belirtilmese de, Ermenilerin’de Kuzey Azerbaycan topraklarına yerleşmesine imkan sağlamıştır. G.D. Lazerev ve Griboyedov bu maddeyi özel gayretlerle oluşturmuşlardır. Daha önce az az Karabağ’ya göç eden Ermeniler, Türkmençay antlaşmasıyla göçlerini daha da artırmışlardır. Türkmençay Antlaşması, Dağlık Karabağ Tarihi ‘ni en çok etkileyen bir antlaşmadır. Dağlık Karabağ Tarihi demogojisi, Türkmençay antlaşmasıyla şöyle şekillendi. 1827 yıllarında %91’i Türk, %8,4 Ermeni olan Karabağ, 1830-1834 yılları arasında ise %34’ü Türk ,%34’ü Ermeni olarak değişti. Türkmençay Antlaşması’ndan sonra hem Osmanlı‘da yaşayan Ermeniler, hemde İran’da yaşayan Ermeniler kitleler halinde Dağlık Karabağ ve Nahçıvan bölgelerine yerleştirler.

İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR  İngiliz Büyükelçisi ve Filozof Rıza Tevfik

Azerbaycan Cumhuriyeti

Aslında bu adımların tek bir amacı vardı. Bir Ermenistan devleti kurmak. Bölgede ki Azeriler zorla topraklarından çıkartılıyor, diğer yandan Osmanlı,Rusya ve İran’da yaşayan Ermeniler kitle halinde göç ettiriliyordu. 30 Mart 1918 tarihinde Ermenilerin saldırısı ile 12 bin Azerbaycanlı katledildi.  Nuri Paşa komutasında ki Kafkas İslam Ordusu, Bakü’ye gelerek bölgeyi Ermeniler’den temizledi. 28 Mayıs 1918 yılında Azerbaycan Cumhuriyeti kuruldu. 1920 bahar aylarında Sovyet orduları tarafından işgal edildi.  Yıllardır bitirilemeyen Dağlık Karabağ Tarihi meselesi artık Sovyetlerin elindeydi. Ermeniler Sovyetler dönemi boyunca Karabağ topraklarının Azerbaycan vilayetinden alınıp kendilerine verilmesini istedi.  Fakat Sovyet yönetimi her defasında bu istekleri geri çevirdi.

SSCB’nin Dağılması ve Ermenilerin İşgali

Sovyetler’in son dönemlerine doğru Dağlık Karabağ Tarihi işgali planlanmaya başlandı. Sovyetler, Azerbaycan Türkleri’nin elinde ki her türlü silahı zorla aldı. Azerbaycanlılar’ın elinde bıçak bile bırakmadılar. Ermeniler’e ise tam tersi olarak silah yardımı yapıldı. 1988 yılında 300 bin Türk, Ermenistan ‘dan kovuldu. 1991 yılında Hankendi işgali ile adım adım işgal başlanmış oldu. 26 Şubat 1992 yılında Ermeniler tarafından, Hocalı katliamı gerçekleştirildi. 1993’de Kelbecer işgal edildi. Kelbecer’in işgalinden sonra Türkiye Ermenistan ile sınırlarını kapattı.  Şuşa, Laçin, ağdere, Ağdam, Cebrayıl, Zengilan, Kubatlı Fuzulü bölgeleri Ermeniler tarafından işgal edildi. Rusya, Fransa ve diğer dünya ülkeleri hiç bir diplomatik çağrıya olumlu cevap vermediler.

Dağlık Karabağ Tarihi
Dağlık Karabağ Tarihi

27 Eylül 2020

27 Eylül 2020 tarihinde Ermenistan saldırıya geçti. Bu saldırı savaşın tekrar başlamasına neden oldu.  Fakat bu sefer karşısında güçlü bir Azerbaycan ordusu vardı. İHA ve SİHA’ların da desteği ile, Azerbaycan İşgal altında ki Karabağ’da 300 kadar yerleşim yerini işgalden kurtardı. Dün gece yani 10 Kasım 2020 gecesi Ermenistan Başbakan’ı Peşinyan yenilgiyi kabul etti.  İlham Aliyev ve Azebaycan ordusu Dağlık Karabağ Tarihi ‘ne altın harflerle adını yazdırdı. Karabağ Bizimdir! Karabağ Azerbaycan Toprağıdır!

Bir Cevap Yazın

Pin It on Pinterest